Jeolojik Zamanlar ve Özellikleri

Jeolojik Zamanlar ve Özellikleri

Jeolojik Zamanlar
Jeolojik vakitler ile ilgili bilgi verecek olursak, jeolojik vakit nedir? sorusuna yanıtlamak ile başlayalım. Dünya bu günkü görümünü alıncaya dek detaylı evrelerden geçmiştir. (Bkz. Levha hareketleri ve etkileri) Birbirinden değişik bu evrelerin her birine jeolojik vakit denir.

Dünyanın yapısını araştıran jeoloji bilimi, jeolojik dönemleri belirlerken canlı kalıntılarından (fosillerden), tortul tabakaların özelliklerinden ve detaylı radyoaktif maddelerin (uranyum, toryum ve titanyum gibi) yapılarının incelenmesi gibi detaylı faktörlerden yararlanılır.

Jeolojik vakitler gelişimi
Jeolojik vakitler gelişimi
Aşağıda jeolojik vakitler ve bu vakitlerde gördüğünüz ön görü edilen hadiseler anlatılmaktadır. Her jeolojik sürenin değişik iklimleri, yer kabuğu hareketleri, canlı çeşitleri vardır. Bugünküden eski devirlere gidildikçe jeolojik dönemlerin süreleri uzar. Dünyanın oluşumundan bugünküdeki şeklini almasına kadar aşağı yukarı 4,5 milyar sene geçtiği ön görü edilmektedir.

İlkel Zaman (Prekambriyen)
Jeolojik Devirler: Daha evvelce Arkeen, Proterozoyik deniliyordu.

Bugünküden aşağı yukarı 600 milyon sene evvelce sona eren jeolojik vakitdır.
Yaklaşık 4 milyar sene sürdüğü ön görü edilmektedir.
Kıtaların çekirdek bölümünü meydana getiren en eski kıvrımlar oluşmuştur.
Sularda yaşam sürdüren tek hücreli canlılar meydana çıkmıştır.
Bakteri, Su yosunu (alg) ve radiolaria ilkel vakitte meydana gelen canlılardır.
1.Jeolojik Zaman (Paleozoik)
Paleozoik ve özellikleri
Paleozoik
Jeolojik Devirler: Ordovisyen, Kambriyen, Silüriyen, Devoniyen, Karbonifer, PermiyenDönemin Özellikleri

Bugünküden aşağı yukarı 225 milyon sene evvelce sona eren jeolojik vakitdır.
Yaklaşık 375 milyon sene sürdüğü ön görü edilmektedir.

Kıtalar şimdilik birbirinden ayrılmamış, tek parça durumundaydi.

Yeryüzünde Pangea adı verdiği tek bir kıta ve bu kıtayı çevreleyen büyük bir okyanus vardır.
Hersinyen ve Kaledoniyen orojenezi oluşmuştur. Ural ve İskandinav sıra dağları meydana gelmiştir.
Dev bitki çeşitlerinin meydana getirdiği geniş ormanlar meydana çıkmıştır.
Karbon devrinde taş kömürü yatakları oluşmuştur.
Balığa benzer ilk canlı organizmaların meydana çıkışmıştır. (Graptolit ve Trilobit)
2.Jeolojik Zaman (Mezozoik)
Mezozoik ve özellikleri
Mezozoik
Jeolojik Devirler: Karetase, Jura, Trias

Bugünküden aşağı yukarı 65 milyon sene evvelce sona eren jeolojik vakitdır.
Yaklaşık 160 milyon sene sürmüştür.
Alp orojenezinin hazırlık safhasıdır.
Denizlerde büyük oranda tortullaşma ve birikme olmuştur.
Tek parça durumunda olan pangea parçalanarak bölünmeye başlamıştır.

Kuzey Yarım Küre’nin kuzeyinde Laurasia, güneyinde ise Gondwana kıtaları oluşmuştur.

Antartika, Avustralya ve Hindistan Gondwana kıtasından ayrılmıştır.
Güney Amerika Afrika’dan ayrılmaya başlamıştır.
Ekvatoral ve soğuk iklimlerin belirmesi
İkinci süreyi karakterize eden canlılar ammonit ve dinazorlardır.
3.Jeolojik Zaman (Tersiyer)
Senozoik ve özellikleri
Senozoik
Jeolojik Devirler: Pliyosen, Miyosen, Oligosen, Eosen, Paleosen

Bugünküden aşağı yukarı 2 milyon sene evvelce sona eren jeolojik vakitdır.
Yaklaşık 63 milyon sene sürmüştür.
Şiddetli yer kabuğu hareketleri ile Alp-Himalaya kıvrım sistemi oluşmuştur.
Antartika kıtası, Avustralya’dan ayrılarak uzaklaşmıştır.
Atlas okyanusu ve Hint okyanusu oluşmuştur.
Bu günkü bitki ve hayvan çeşitlerinin ana hatları oluşmuştur.
Linyit, petrol, natural gaz, bor ve tuz yatakları bu dönemde oluşmuştur.
Şiddetli volkan patlamaları ve depremler görülmüştür.
Kıtalar bugünküdeki görünümlerini kazanmaya başlamışlardır.
Bugünkü iklim çeşitleri ve bitki toplulukları belirmeye başlamıştır.
Nummilit, hipparion, elephas ve mastadon türü canlılar bu dönemde meydana çıkmıştır.
3.Jeolojik Zaman (Kuaterner)
Kuaterner ve özellikleri
Kuaterner
Jeolojik Devirler: Pleistosen, Holosen

Bugünküden 2 milyon sene evvelce başlayan ve hala devam eden en kısa vakitdır.
Buzul çağı ve buzul ardından çağ olmak üzere ikiye ayrılır.
Buzul çağında Kuzey Yarım Küre’de kuvvetli soğumalar görülmüştür.
Özellikle Batı Avrupa, İskandinavya ve Kanada buzullar altında kalmıştır.
Deniz seviyeleri alçalmıştır.
Buzul çağı ardından sıcaklıkların yükselmesi ile bugünkü iklim koşulları oluşmuştur.
Denizler bu günkü düzeye ulaşmıştır. Bugünkü ekosistemi meydana çıkmıştır.
Egeid karası çökerek ege denizi oluşmuştur.
İstanbul ve Çanakkale boğazları oluşarak Karadeniz Akdeniz’e bağlanmıştır.
İnsanoğlu ve mamutlar bu dönemde meydana çıkmıştır.
 

Jeolojik vakitler piramit şekli

Türkiye’nin Jeolojik Zamanlar Geçmişi
Türkiye’nin olduğu arazide her jeolojik vakte ait arazilere rastlanmaktadır.

Paleozoik (1.Jeolojik Zaman)
Bu vakitte Türkiye’nin olduğu alanın büyük bir bölümünü Tethys (Tetis) adı verdiği bir iç deniz kaplamaktaydı. Su yüzeyinde masif adı verdiği dirençli sert kara kütleleri bulunmaktaydı.

Türkiye’de görülen başlıca masifli araziler; Trakya’da Yıldız (Istranca) dağları, Eğe bölgesinde Saruhan – Menteşe, İç Anadolu’da Kırşehir, Doğu Anadolu’da Bitlis, Karadeniz’de Devrekani, Akdeniz’de Alanya – Anamur, Güneydoğu Anadolu’da Mardin – Derik masifleridir.


1.jeolojik vakitte meydana gelen taş kömürü yataklarına Türkiye’de Zonguldak ve etrafında rastlanır.1.jeolojik vakit Türkiye'nin konumu

Mezozoik (2.Jeolojik Zaman)
Önceki dönemde meydana gelen kıvrım sistemleri aşınarak Anadolu’nun olduğu yerde Tethys (Tetis) denizinde tortullaşarak birikmeye başlamıştır. Deniz ilerlemesi neticesi kara kütlelerini sular basmıştır. Bu zamnın sonlarına doğru Toroslar ve Kuzey Anadolu dağları oluşmaya başlamıştır.2.jeolojik vakit Türkiye'nin konumu

 Tersiyer (3.Jeolojik Zaman)
Bu vakitte, Toroslar ve Kuzey Anadolu dağları oluşumlarını tamamlamıştır. Alp Himalaya orojenez sistemi bu dönemde oluşmuştur. Sıcak ve bol yağışlı iklim şartları varlıklı bitki örtüsünün yetişmesine niçin olmuştur.

 

Türkiye’de petrol, linyit, tuz ve bor yatakları bu dönemde olmuştur. Kuzey ve Güney yönlü sıkışmaya uğrayan Anadolu arazisinde kırılmalar neticesinde fay hatları oluşmuş. Fay hatları süresince volkanik hadiseler ve depremler görülmüştür.


7 Aralık 2023 tarihinde yayınlandı, 340 kez okundu

En Çok Okunan Yazılar

  • Çöl
    Çöl
    7 Aralık 2023

    Çöller, genellikle yağışın çok az olduğu veya hiç olmadığı geniş kumlu veya kayalık alanlardır....

  • Volkanlar
    Volkanlar
    7 Aralık 2023

    Volkanlar, yer kabuğundaki magma ve lavın yüzeye çıkarak oluşturduğu dağ benzeri yapıları ifade eder....

  • Platolar
    Platolar
    7 Aralık 2023

    Platolar, geniş düzlüklerden daha yüksek ve düz arazi formasyonlarıdır. Tektonik kuvvetler veya erozyon sonucu ortaya çıkabilirler....

  • Mağaralar
    Mağaralar
    7 Aralık 2023

    Mağaralar, genellikle su erozyonu veya kimyasal çözünme sonucu oluşan yer altı boşluklarıdır. Mağaralarda sarkıt ve dikit gibi ilginç kaya oluşumları ...

  • Okyanuslar ve Denizler
    Okyanuslar ve Denizler
    7 Aralık 2023

    Okyanuslar ve denizler, büyük su kütlelerini kapsayan derin su bölgeleridir. Tuzlu su içerirler ve dünya üzerindeki yüzeyin büyük bir kısmını kaplarla...

Tüm Yazılar »